Orta Doğu’daki savaş güç maliyetlerini artırırken arz tarafında da riskleri körüklüyor

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

İstanbul Bilgi Üniversitesi Ekonomi Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Erhan Aslanoğlu, dünyanın fabrikaları denilebilecek Güney Kore, Çin, Hindistan ve Japonya’nın Hürmüz Boğazı’ndan geçen gücün yüzde 80’ini aldığını belirterek, “Dolayısıyla bu ülkeler, güç girdisini sağlayamadıkları ölçüde arz tarafında da meseleler yaşamaya ve yaşatmaya aday görünüyor.” dedi.

Küresel güç arzının kalbi olan Orta Doğu, 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’a hücumlarıyla başlayan ve İran’ın misillemeleriyle oluşan savaş ortamıyla tarihinin en ağır sınamalarından birini yaşıyor.

Bölge, birebir vakitte global iktisadın damarlarında hissedilen çok katmanlı bir sarsıntının da merkezi haline geldi.

AA muhabirlerinin derlediği bilgilere nazaran, savaşın birinci ayında toplam bedeli 157,5 trilyon dolar olan dünya borsaları, 30 Mart prestijiyle 143,5 trilyon dolara geriledi.

Yaklaşık 14 trilyon dolarlık bu kayıp, sırf yatırımcı inancındaki erozyonu değil, tıpkı vakitte savaşın ekonomik yansımalarının ne kadar geniş bir alana yayıldığını da ortaya koydu.

Krizin en kritik boyutu güç arzında ortaya çıktı. Dünyadaki günlük petrol talebinin yaklaşık yüzde 20’sini taşıyan Hürmüz Boğazı’nda petrol, LNG ve ticari gemi geçişlerinde yaşanan önemli aksaklıklar ve artan güvenlik riskleri, global güç akışını direkt sekteye uğrattı.

Gelişmelerin tesiriyle Brent petrolün varil fiyatı 100 doların üzerine çıkarken oluşan arz kısıtı bilhassa jet yakıtı olmak üzere öteki petrol eserlerinde de fiyat baskısını artırdı.

Bu süreçte piyasalarda fiyatlamaları belirleyen tek öge, eser arzına ait telaşlar olmadı. Artan güç maliyetleri, yükselen navlun fiyatları ve savaş riskine bağlı olarak tırmanan sigorta masrafları, başta tarım olmak üzere tüm üretim zincirini baskı altına aldı.

Üretimin her basamağına sirayet eden bu maliyet artışları, global iktisatta yeni bir maliyet dalgasını tetiklerken, fiyatlama rejiminde de yeni kalemleri gündeme getirdi.

“Reel taraftaki fiyatlamalarda petrol ve buna bağlı eserler, nakliyecilik maliyetlerini etkileyecektir”

İstanbul Bilgi Üniversitesi İktisat Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Erhan Aslanoğlu, AA muhabirine yaptığı açıklamada, global ölçekte artan jeopolitik tansiyonun fiyatlara yansımasına ait, risk ögesinin devreye girdiğini fakat bunun tesirinin şimdilik daha çok finansal varlıklarda gözlendiğini söyledi.

Aslanoğlu, şunları kaydetti:

“Bugün dünyadaki fiyatlamalarda bir risk priminin devreye girdiğini söylemek elbette yanlış değil. Ama risk primi daha çok finansal piyasa parametrelerinde gözlemleyebileceğimiz bir durumdur. Örneğin petrol fiyatları, savaş bitse bile 20-30 dolarlık bir risk primini barındırabilir. Altın fiyatları da misal çıkışı 28 Şubat öncesinde yapmıştı. Birebir çıkış, tekrar emsal tabloların yaşanacağı beklentisiyle her vakit gerçekleşmeyebilir, savaş bitse bile bu türlü bir yükseliş görülmeyebilir. Borsalar da süratli bir çıkış göstermeyebilir. Lakin gerçek taraftaki fiyatlamalarda petrol ve buna bağlı eserler, nakliyecilik maliyetlerini etkileyecektir.”

Ürün fiyatlarında ana belirleyici ögenin hala arz-talep istikrarı olduğunu tabir eden Aslanoğlu, bilhassa arz istikametli bir şok yaşandığını belirtti.

Aslanoğlu, dünya petrolünün ve doğal gazının yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının kelam konusu olduğunu anımsatarak, şunları kaydetti:

“Nitrojene dayalı gübrenin, dünya alüminyumunun yüzde 10’unun ve yüzde 15’inin, ayrıyeten gübrenin yüzde 25-30’unun geçtiği bir bölgenin kapanması kelam konusu. Bu durum, besin ve güç kanalı üzerinden önemli bir baskı yaratıyor. Dünyanın fabrikaları diyebileceğimiz Güney Kore, Çin, Hindistan ve Japonya, Hürmüz Boğazı’ndan geçen gücün yüzde 80’ini alıyor. Münasebetiyle bu ülkeler, güç girdisini sağlayamadıkları ölçüde arz tarafında da problemler yaşamaya ve yaşatmaya aday görünüyor. Bilhassa Hark Adası’na muhtemel atak yahut kara harekatının başlaması ya da İran’ın güç arzının durması yahut aksaması durumunda, fiyatlar üzerindeki baskı büyük ölçüde arz istikametli şoklardan kaynaklanacaktır. Özetle, risk primi vardır, fakat bunun finansal piyasa parametrelerinde daha besbelli olduğunu düşünüyorum.”

“Petrol fiyatlarının artmasının yaratacağı talep düşüşü faydadan çok ziyan getirir”

Prof. Dr. Aslanoğlu, Hürmüz Boğazı’nın kapanması ve geçiş fiyatı alınması konusunun sürdürülebilirlik açısından tartışmalı olduğunu söz ederek, bu durumdan kaynaklı fiyatlamaların süreksiz nitelikte olacağının altını çizdi.

Aslanoğlu, “Petrol üreten ve güç satan ülkeler, petrol fiyatlarının 200-300 dolara çıkmasından kısa vadede yarar sağlayabilir üzere görünse de bu türlü bir fiyat düzeyinin yaratacağı talep düşüşünün kendilerine faydadan çok ziyan getireceğini de bilmektedirler. Bu nedenle bu cins fiyatlamalar yahut geçiş fiyatları süreksiz nitelikte olabilir.” dedi.

Lojistik ve sigorta şirketlerinin bu süreçte risk primlerinden ötürü kısa vadede avantaj elde edebileceğini söyleyen Aslanoğlu, riskin gerçekleştiği bir ortamda, sigorta şirketlerinin de önemli zorluklarla karşılaşabileceğini vurguladı.

Dünyada güç fiyatlarının yüksek kalmaya devam etmesi durumunda, global toparlanma olsa bile hem besin hem de emtia fiyatlarının yüksek seyretmesine yol açabileceğini anlatan Aslanoğlu, kelamlarını şöyle sürdürdü:

Öte yandan, risk ve güvenlik primlerinin öne çıktığı bu ortamda şirketler açısından ölçek faktörünün de belirleyici olduğuna dikkati çeken Aslanoğlu, büyük ölçekli şirketlerin risk idaresi ve likidite açısından avantaj sağladığını söz etti.

Aslanoğlu, bu çeşit krizlerin ekseriyetle likidite ve risk idaresi deneyimi bakımından büyük şirketleri daha avantajlı hale getirdiğini aktararak, küçük işletmelerinse, likidite akışındaki kesintiler nedeniyle bu çeşit devirlerde daha fazla zorlandığını belirtti.